2000'lerin başında, Uzak Doğu menşeli "jelly mini-cups" (tek lokmalık jöleler) tüketimi sonrası çocuklarda ölümcül boğulma vakaları yaşandı. Bu vakalar özellikle çocukların ölümü söz konusu olduğu için oldukça dikkat çekmiş ve ölüm sebebinin şekerlerin içerisindeki konjac gum olduğu öne sürülmüştü. Özellikle ABD'de açılan davaların üretici alehine sonuçlanması konu hakkında FDA başta olmak üzere gıda mevzuatı otoritelerini harekete geçirdi. Konjac gum'ın kullanım alanlarına kısıtlama getirilecekti.

Konjac gum ne için kullanılıyor?

Konjac gum (E425), Uzak Doğu mutfağında yüzyıllardır kullanılan Amorphophallus konjac bitkisinin köklerinden elde edilen yüksek moleküler ağırlıklı bir polisakkarittir. Diğer hidrokolloidlerin aksine, çok düşük konsantrasyonlarda bile oda sıcaklığında stabil, elastik ve ısıya dirençli jeller oluşturur. Bu özelliği onu özellikle bitkisel bazlı "jöle şekerlemeler" ve "vegan deniz ürünleri" (karides ikameleri) için vazgeçilmez kılar.

Konjac gum neden olaya sebep olarak gösterildi?

90’lı yılların sonunda, bu teknik üstünlük bir tasarım kusuruyla birleşince küresel bir gıda güvenliği krizi patlak verdi. Konjac jöleleri, 3 cm çapındaki "mini-cup" kaplarda satılıyordu. Sorun şuydu: Jelatin bazlı jöleler ağızda erirken, Konjac jölesi erimiyordu. Çocuklar bu kapları vakumlayarak ağızlarına aldığında, jöle tek parça halinde boğaza kaçıyor ve tükürükle şişerek hava yolunu bir "lastik tıpa" gibi kapatıyordu.

1999'da Michelle Enrile’ın ölümüyle başlayan süreç, üretici Sheng Hsiang Jen firmasına karşı açılan 50 milyon dolarlık tazminat davasıyla sonuçlandı. Mahkeme, ürünü "hatalı tasarlanmış" (defective design) ilan etti.

FDA, 2001-2002 yıllarında ardı ardına "Import Alerts" yayınlayarak bu ürünlerin ülkeye girişini durdurdu. Avrupa Birliği ise 2002/247/EC kararıyla, tek lokmalık Konjac jölelerini "boğulma riski" nedeniyle tamamen yasakladı. Bu, bir katkı maddesinin kimyasal değil, fiziksel formu nedeniyle yasaklandığı tarihteki en büyük olaydı.

Peki bütün bu olaylardan sonra üreticiler ne yaptı?

Üreticiler, batmak üzere olan bir sektörü "Güvenlik Odaklı Tasarım" (Safety by Design) ile kurtardılar. Dev üreticiler (örn. MannanLife), "kap" formunu terk ederek "Squeeze Pouch" (Sıkılabilir Poşet) formuna geçti. Bu formda ürün, dar bir ağızdan sadece parçalanmış/püre halinde çıkabildiği için "tek lokmada yutulma" riski fiziksel olarak imkansız hale geliyor.

Bir diğer çözüm saf konjac yerine; nişasta, pektin veya meyve püreleriyle zenginleştirilmiş hibrit reçeteler oldu. Bu sayede jölenin "parçalanma direnci" (breaking strength) düşürüldü ve ağızda daha kolay dağılması sağlandı. Başka bir akıllıca hamle ise üreticilerin konjaclı ürünü "şekerleme" kategorisinden çıkarıp, "düşük kalorili, tok tutan sağlıklı atıştırmalık" (functional food) olarak konumlandırması oldu. Bugün bu ürünler, özellikle kilo vermek isteyen ve fiziksel tokluk arayan tüketiciler için raflarda yerini alıyor.