Yılı bitirmeye hazırlanırken, Avrupa Birliği gıda mevzuatını yakından takip eden firmalar için önemli bir konu gündemde. 1 Ocak 2027 itibariyle AB ülkelerinde geçerli olması planlanan yeni gıda mevzuatında, mineral yağ hidrokarbonları kalıntı limitleri dikkate alınarak ürünler incelenmeye başlanacak. Peki nedir bu mineral yağ hidrokarbonları?
Mineral yağ hidrokarbonları (MOH), 10 ila yaklaşık 50 karbonlu bileşikler. Ağırlıklı olarak ham petrolden gelen, ancak kömürden, doğal gazdan ve biyokütleden sentetik olarak da üretilebilen bileşenler. İki ana gruba ayrılıyor: MOSH (doymuş) parafinik ve naften yapılı hidrokarbonlar ve MOAH (aromatik) aromatik halka içeren hidrokarbonlar. Yapılan çalışmalara göre bu bileşenlerin vücutta biriktiği, özellikle 3 ve daha fazla halka içeren MOAH bileşenlerinin karsinojenik etki gösterebildiği ve zararlı etkilerinin olduğu tespit edildi. Bunun sonucu olarak, yağ içeren ham maddelerin üretiminde, gıdaya temas ederek kalıntı bırakabilen proseslerde bu bileşenler ölçülmeye başlandı.
Konu ilk kez 2008’de kamuoyu ve mevzuat gündemine girdi. Ukrayna menşeili ayçiçek yağlarında yüksek mineral yağ tespit edilerek AB bölgelerinde gıda için devrede olan alarm sistemi RASFF’ye bildirildi. Bu alanda uzmanlaşan bir araştırmacı Konrad Grob, bu bileşenlerin zararlı etkileri üzerine yankı uyandıran bir makale yazdı. Fakat sorun yalnızca yağlardaki bulaşı değildi. Durumun ciddiyeti fark edildikten sonra benzer bulaşıların geri dönüştürülmüş kartondaki gazete mürekkebi kaynaklı mineral yağların buharlaşarak gıdaya geçmesi yoluyla da gerçekleşebileceği fark edildi. 2010 – 2011 yıllarında yayımlanan raporlar, Almanya'da 119 kuru gıda örneğiyle yapılan taramalarda ambalaj kaynaklı mineral yağ geçişi saptandığını ortaya koydu.
Peki şimdi ne yapılacak?
Avrupa Gıda Güvenliği otoritesi EFSA, konu hakkında geniş çaplı bir risk değerlendirme raporu yayınladı. 2023 değerlendirmesine göre MOSH maruziyeti henüz endişe verici bir sonuç yaratmıyor fakat izlemeye alınacak. Diğer yandan, özellikle 3 veya daha fazla halkalı MOAH bileşenlerinin genotoksik ve kanserojen potansiyeli var. Bu nedenle bağlayıcı bir limit getiriliyor, bu durum AB Ticaret ortaklarını yani Türkiye gibi yoğun ihracat yapan ülkeleri de etkileyecek. AB üye ülkeleri 13 Mayıs 2026'da azami seviyeleri belirlemeyi kabul etti.
Bulaşma riski olan bütün hammaddeler; yağlı tohumlar, yağlar, sert kabuklular, baklagiller, tahıl ürünleri, süt ve süt ürünleri, kakao ve şekerleme, baharat, kurutulmuş otlar, çaylar, bileşik ve işlenmiş gıdalar, bebek gıdaları, gıda takviyeleri ve katkı maddeleri bu kapsama dahil.
Bundan sonraki süreçte gıda üreticilerinin alacakları önlemlerin başında; kullandıkları hammaddeler için tedarikçilerden analiz sertifikasında MOSH/MOAH C10–C50 sonucu istemek, (LC-GC-FID) yağlayıcı, çuval, geri dönüşümlü karton gibi bulaşma kaynaklarını denetlemek ve sözleşmelere uygunluk beyanı eklemek gibi konular gelecek. Belirlenen limiti aşan gıdalar piyasaya arz edilemeyecek ve başka gıdada hammadde ya da bileşen olarak kullanılamayacak. Yani hammadde tedarikçisi de durumdan sorumlu olacak.
Uygulama tarihinden önce yasal olarak piyasaya sürülmüş ürünler ise son tüketim veya asgari dayanıklılık tarihine kadar piyasada kalabilecek. Düzenlemenin AB Resmî Gazetesi'nde yıl sonuna doğru yayımlanması bekleniyor. Yayımla birlikte uygulama tarihi netleşecek. Fakat, üye ülkelerin denetim makamları, limitleri 13 Mayıs 2026'dan itibaren risk değerlendirmelerinde esas almaya başladı. Bu nedenle tedarik zincirindeki firmaların hazırlıklarını yayım tarihini beklemeden yapması önem taşıyor.
Referanslar
- EFSA Panel on Contaminants in the Food Chain (CONTAM) (2023). Update of the risk assessment of mineral oil hydrocarbons in food. EFSA Journal 21(9): e08215. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2023.8215
- EFSA Panel on Contaminants in the Food Chain (CONTAM) (2012). Scientific Opinion on Mineral Oil Hydrocarbons in Food. EFSA Journal 10(6): 2704. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2012.2704
- European Commission. Draft Commission Regulation amending Regulation (EU) 2023/915 as regards maximum levels of mineral oil aromatic hydrocarbons (MOAH) in food (SANTE/PLAN/2023/2345, Rev. 10; Standing Committee on Plants, Animals, Food and Feed, 13 May 2026). https://food.ec.europa.eu/document/download/5adfb70c-b57f-42a6-b4b3-37bc390c8b36_en?filename=cs_contaminants_catalogue_sante-plan_b-01_2023-2345-text_ml-moah_rev-10.pdf
- Grob, K. (2008). Could the Ukrainian sunflower oil contaminated with mineral oil wake up sleeping dogs? https://www.researchgate.net/publication/286939760_Could_the_Ukrainian_sunflower_oil_contaminated_with_mineral_oil_wake_up_sleeping_dogs
- Biedermann, M. & Grob, K. (2009). How "white" was the mineral oil in the contaminated Ukrainian sunflower oils? https://www.researchgate.net/publication/228009341_How_white_was_the_mineral_oil_in_the_contaminated_Ukrainian_sunflower_oils
- Vollmer, A. et al. (2011). Migration of mineral oil from printed paperboard into dry foods: survey of the German market. European Food Research and Technology 232: 175–182. https://link.springer.com/article/10.1007/s00217-010-1376-6
- Lorenzini, R. et al. (2013). Migration kinetics of mineral oil hydrocarbons from recycled paperboard to dry food: monitoring of two real cases. Food Additives & Contaminants: Part A 30(4). https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/19440049.2013.766765
- FoodNavigator (27 May 2008). EU moves to restrict Ukrainian sunflower oil imports. https://www.foodnavigator.com/Article/2008/05/27/eu-moves-to-restrict-ukrainian-sunflower-oil-imports/
- Eurofins. MOAH findings in foodstuffs. https://www.eurofins.de/food-analysis/food-news/food-testing-news/moah-findings-in-foodstuffs/